Η άμεση απάντηση
Αυτό που καθορίζει ποιο κληρονομικό δίκαιο ισχύει για σένα είναι μία ημερομηνία: η 16η Σεπτεμβρίου 2026. Αν ο θάνατος έγινε από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ισχύει ο νέος νόμος, ο ν. 5303/2026, με όλες τις αλλαγές του. Αν έγινε πριν, ισχύει το παλιό κληρονομικό δίκαιο.
Ο νόμος δημοσιεύτηκε νωρίτερα, στις 22 Μαΐου 2026, αλλά οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο δεν ξεκίνησαν να ισχύουν από τότε. Ξεκινούν στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Άρα μη μπερδευτείς αν είδες κάπου ότι ο νόμος «ισχύει από τον Μάιο».
Γιατί παίζει ρόλο η ημερομηνία θανάτου
Σχεδόν όλα όσα άλλαξαν κρέμονται από αυτή την ημερομηνία:
- η περιορισμένη ευθύνη για τα χρέη,
- ο τρόπος που υπολογίζεται η νόμιμη μοίρα,
- οι νέοι θεσμοί, όπως η κληρονομική σύμβαση,
- τα δικαιώματα νέων προσώπων, όπως ο σύντροφος ελεύθερης ένωσης.
Γι’ αυτό, πριν διαβάσεις οτιδήποτε άλλο για την κληρονομιά, η πρώτη ερώτηση είναι πάντα η ίδια: πότε έγινε ο θάνατος;
Θάνατος πριν τις 16/9/2026
Ισχύει το παλιό καθεστώς. Τα βασικά σημεία:
- Αν δεχόσουν την κληρονομιά, ευθυνόσουν για τα χρέη της και με τη δική σου περιουσία, εκτός αν ζητούσες το ευεργέτημα της απογραφής.
- Η νόμιμη μοίρα ήταν ποσοστό πάνω στην περιουσία, όχι χρηματική αξίωση.
- Δεν υπήρχε δυνατότητα κληρονομικής σύμβασης.
Αν είσαι σε αυτή την περίπτωση, οι αποφάσεις σου κρίνονται με τους παλιούς κανόνες.
Θάνατος από τις 16/9/2026 και μετά
Ισχύει ο νέος νόμος. Τα πιο πρακτικά σημεία:
- Προστατεύεσαι αυτόματα από τα χρέη, δεν ευθύνεσαι με την ατομική σου περιουσία.
- Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση, δηλαδή δικαίωμα σε χρήματα και όχι σε ποσοστό ακινήτου.
- Μπορείς να καταρτίσεις κληρονομική σύμβαση σε συμβολαιογράφο.
- Αναγνωρίζονται νέα πρόσωπα και δικαιώματα, όπως ο σύντροφος ελεύθερης ένωσης και ο φροντιστής.
Η ενδιάμεση περίπτωση: διανομή μετά τις 16/9/2026
Εδώ είναι το σημείο που μπερδεύει τους περισσότερους. Ακόμα κι αν ο θάνατος έγινε πριν τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αν η διανομή της κληρονομιάς γίνει μετά από αυτή την ημερομηνία και δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής, η διανομή διέπεται από τον νέο νόμο.
Με απλά λόγια, ο θάνατος μπορεί να ανήκει στο παλιό καθεστώς, αλλά ο τρόπος που θα μοιραστεί η περιουσία να ακολουθεί τον νέο νόμο. Γι’ αυτό, αν έχεις μια εκκρεμή κληρονομιά από παλιότερα και δεν έχει γίνει ακόμα η διανομή, αξίζει να ξαναδείς πού ακριβώς βρίσκεσαι.
Τι ισχύει για παλιές διαθήκες
Μια διαθήκη που γράφτηκε πριν τον νέο νόμο δεν ακυρώνεται. Παραμένει έγκυρη. Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι το πώς εφαρμόζεται, ειδικά σε σχέση με τη νόμιμη μοίρα, που τώρα λειτουργεί ως χρηματική αξίωση.
Αν έχεις κάνει διαθήκη παλιότερα, ή περιμένεις να κληρονομήσεις με βάση μία, καλό είναι να ελέγξεις αν χρειάζεται κάποια προσαρμογή με τα νέα δεδομένα.
Τι να ελέγξεις πριν αποφασίσεις
Πριν κάνεις οποιαδήποτε κίνηση, ξεκαθάρισε τρία πράγματα:
- Την ημερομηνία θανάτου. Καθορίζει ποιο καθεστώς ισχύει.
- Αν υπάρχει διαθήκη, και πότε γράφτηκε.
- Αν η κληρονομιά είναι ακόμα αδιανέμητη, και αν εκκρεμεί κάποια αγωγή.
Με αυτά τα τρία ξέρεις σε ποιο τοπίο κινείσαι. Αν ο θάνατος είναι κοντά στην ημερομηνία τομής, ή η περίπτωσή σου πέφτει στην ενδιάμεση ζώνη της διανομής, μίλησε με δικηγόρο πριν προχωρήσεις, γιατί εκεί κρίνονται πολλά.