Η άμεση απάντηση

Έχεις τέσσερις μήνες για να αποποιηθείς μια κληρονομιά, από τη μέρα που έμαθες ότι σε αφορά και για ποιον λόγο. Αν ο θανών είχε την τελευταία του κατοικία στο εξωτερικό, ή αν εσύ ζεις στο εξωτερικό όταν ξεκινάει η προθεσμία, ο χρόνος γίνεται δώδεκα μήνες. Αν δεν κάνεις τίποτα μέσα στην προθεσμία, ο νόμος θεωρεί ότι δέχτηκες την κληρονομιά, με ό,τι περιλαμβάνει, και την περιουσία και τα χρέη.

Εδώ όμως υπάρχει μια μεγάλη αλλαγή. Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, δεν χρειάζεται πια να αποποιηθείς για να γλιτώσεις τα χρέη. Με τον νέο νόμο η ατομική σου περιουσία προστατεύεται αυτόματα, χωρίς να κάνεις τίποτα. Αυτό αλλάζει εντελώς το πότε χρειάζεται η αποποίηση, και το εξηγούμε πιο κάτω.

Πότε να σκεφτείς σοβαρά την αποποίηση

Η αποποίηση δεν είναι αυτόματη κίνηση. Είναι απόφαση, και έχει μόνιμες συνέπειες. Αξίζει να την εξετάσεις σοβαρά όταν:

  • η κληρονομιά έχει χρέη, δάνεια ή φορολογικές οφειλές που μπορεί να ξεπερνούν την αξία της περιουσίας,
  • δεν ξέρεις τι ακριβώς αφήνει ο θανών και φοβάσαι κρυφές υποχρεώσεις,
  • υπάρχει ακίνητο με βάρη, υποθήκες ή εκκρεμότητες που δεν θέλεις να αναλάβεις,
  • κληρονομείς επειδή κάποιος πριν από σένα αποποιήθηκε, και η σειρά έφτασε σε εσένα.

Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, ειδικά μετά τον νέο νόμο, η σωστή κίνηση μπορεί να μην είναι η αποποίηση αλλά κάτι άλλο. Γι’ αυτό η απόφαση θέλει σκέψη, όχι βιασύνη.

Η προθεσμία, και από πότε μετράει

Η προθεσμία είναι τέσσερις μήνες και ξεκινάει από τη στιγμή που έμαθες δύο πράγματα: ότι κληρονομείς, και τον λόγο για τον οποίο κληρονομείς (για παράδειγμα ότι κάποιος πριν από σένα αποποιήθηκε).

Γίνεται δώδεκα μήνες σε δύο περιπτώσεις: αν ο θανών είχε την τελευταία του κατοικία στο εξωτερικό, ή αν εσύ ζούσες στο εξωτερικό όταν άρχισε να τρέχει η προθεσμία.

Αν υπάρχει διαθήκη, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν δημοσιευτεί η διαθήκη.

Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου. Δεν αρκεί να το πεις προφορικά ή απλώς να μην εμφανιστείς. Χρειάζεται επίσημη δήλωση, μέσα στην προθεσμία. Αν δεν είσαι σίγουρος πόσος χρόνος σου μένει, υπολόγισέ τον πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο.

Πριν ή μετά τις 16/9/2026: τι άλλαξε

Η ημερομηνία του θανάτου καθορίζει ποιο καθεστώς ισχύει για σένα. Αν δεν είσαι σίγουρος ποιο σε πιάνει, δες πρώτα ποιο καθεστώς ισχύει ανάλογα με την ημερομηνία.

Για θανάτους πριν τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ισχύει το παλιό καθεστώς. Εκεί, αν δεχόσουν την κληρονομιά, ευθυνόσουν για τα χρέη της και με τη δική σου περιουσία, εκτός αν ζητούσες ρητά το λεγόμενο ευεργέτημα της απογραφής. Η αποποίηση ήταν συχνά ο μόνος ασφαλής δρόμος όταν υπήρχαν χρέη.

Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ο κανόνας αντιστρέφεται. Πλέον προστατεύεσαι αυτόματα: ως κληρονόμος δεν ευθύνεσαι με την ατομική σου περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς. Χάνεις αυτή την προστασία μόνο αν κάνεις κάτι συγκεκριμένο, για παράδειγμα αν δηλώσεις ότι θα διαχειρίζεσαι ελεύθερα την περιουσία, ή αν την κακοδιαχειριστείς. Αυτό σημαίνει ότι η αποποίηση παραμένει χρήσιμο εργαλείο σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά δεν είναι πια η μόνη ασπίδα απέναντι στα χρέη. Δες αναλυτικά πώς λειτουργεί η νέα περιορισμένη ευθύνη.

Υπάρχει και μια ενδιάμεση περίπτωση. Αν ο θάνατος έγινε πριν τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αλλά η διανομή της κληρονομιάς γίνει μετά από αυτή την ημερομηνία και δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής, η διανομή διέπεται από τον νέο νόμο.

Τι να προσέξεις

Η μεγαλύτερη παγίδα είναι η σιωπηρή αποδοχή. Αν αρχίσεις να συμπεριφέρεσαι σαν ιδιοκτήτης της κληρονομιαίας περιουσίας, για παράδειγμα αν εισπράξεις ενοίκια, πουλήσεις κάτι ή πληρώσεις οφειλές από τα χρήματα της κληρονομιάς, μπορεί να θεωρηθεί ότι την αποδέχτηκες, ακόμα κι αν δεν υπέγραψες ποτέ τίποτα. Μετά από αυτό, η αποποίηση γίνεται δύσκολη ή αδύνατη.

Πρόσεξε επίσης την προθεσμία. Τρέχει από τη στιγμή που έμαθες, όχι από τη στιγμή που αποφάσισες. Οι μέρες περνάνε γρήγορα όταν περιμένεις χαρτιά και πιστοποιητικά.

Αν στην κληρονομιά εμπλέκεται ανήλικο παιδί, η αποποίηση στο όνομά του ακολουθεί ξεχωριστή διαδικασία και θέλει οπωσδήποτε δικηγόρο. Μην το αφήσεις στην τύχη.

Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο

Η αποποίηση φαίνεται απλή στα χαρτιά, αλλά οι συνέπειές της είναι μόνιμες. Μόλις την κάνεις, δεν παίρνεις πίσω την κληρονομιά. Αξίζει να μιλήσεις με δικηγόρο πριν αποφασίσεις όταν:

  • δεν είσαι σίγουρος αν η αξία της περιουσίας ξεπερνά τα χρέη,
  • υπάρχει ακίνητο στην κληρονομιά, ειδικά με βάρη ή με πολλούς κληρονόμους,
  • εμπλέκεται ανήλικο ή πρόσωπο που χρειάζεται δικαστική άδεια,
  • ο θάνατος είναι κοντά στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και δεν ξέρεις ποιο καθεστώς σε πιάνει.

Αν τελικά αποφασίσεις να κρατήσεις την κληρονομιά, το επόμενο βήμα είναι η αποδοχή της κληρονομιάς.